• Giriş

Dolandırıcılık suçu, Türk Ceza Kanunu’nun 157 ve 158. maddelerinde düzenlenmiş olup failin, bir kimseyi hileli davranışlarla aldatarak onun veya başkasının zararına kendisine veya üçüncü kişiye yarar sağlaması durumunda oluşur. Ancak uygulamada en çok tartışılan meselelerden biri, bu suçun manevi ve maddi unsurlarının ne zaman tam olarak oluştuğudur. Özellikle üçüncü kişilerin hesaplarına gelen paralar nedeniyle “dolandırıcılık suçu”nun oluşup oluşmadığı konusu sık sık yargıya intikal etmektedir.

Yargıtay 11. Ceza Dairesi’nin 04.06.2024 tarihli ve bozma kararı niteliğindeki ilamı, bu noktada önemli bir içtihat oluşturarak, sadece hesaba para gelmesinin tek başına dolandırıcılık suçunun oluşumu için yeterli olmadığını açık bir şekilde ortaya koymuştur.

• Kararın Özeti

Kararda; sanığın kendi hesabına başka şahıslar tarafından para gönderilmesi olayında, bu eylemin sanığın iradesiyle planlandığına veya dolandırıcılık fiilinin asli unsurlarına bilerek iştirak ettiğine dair yeterli, kesin ve şüpheden uzak delil bulunmadığı vurgulanmıştır. Sanığın, hesabına para gönderilmesi dışında dolandırıcılık fiiline iştirak ettiğine dair bir kanıt sunulamaması nedeniyle mahkûmiyet kararı hukuka aykırı bulunmuştur.

Yargıtay, yerel mahkemenin hükmünü bu gerekçelerle bozmuş ve yalnızca dolandırıcılıktan elde edilen paranın sanığın hesabına aktarılmasının suçun oluşumu için tek başına yeterli olmadığını açıkça ifade etmiştir.

• Hukuki Değerlendirme

1. Maddi Unsur Bakımından İnceleme

Dolandırıcılık suçunun maddi unsurunu, failin hileli davranışları ile mağdurun iradesinin sakatlanması sonucunda bir malvarlığı zararının doğması ve failin bu suretle haksız bir menfaat elde etmesi oluşturur. Kararda belirtildiği üzere, sanığın dolandırıcılığa konu hileli hareketlerin planlanması, gerçekleştirilmesi veya yönlendirilmesi gibi eylemlerle bağlantısı yoksa, sadece hesabına para gelmiş olması dolandırıcılık suçunun maddi unsurunu tamamlamaz.

2. Manevi Unsur ve Kast

Dolandırıcılık suçu kasten işlenebilen bir suçtur. Bu nedenle failin dolandırıcılık kastı ile hareket etmesi gerekir. Yargıtay bu kararında, sanığın eylemleri dolayısıyla suç kastının bulunduğuna dair yeterli delilin sunulmadığını, bu nedenle şüpheden sanık yararlanır ilkesinin uygulanması gerektiğini ifade etmiştir.

3. İştirak Hükümleri ve Yardım Etme

Yargıtay, kararında ayrıca suçun icrasında sanığın rolünün ancak yardım etme kapsamında değerlendirilebileceğini, bunun da doğrudan fail gibi cezalandırılmasını gerektirmeyeceğini ifade etmiştir. Bu değerlendirme, Türk Ceza Kanunu’nun 39. maddesinde düzenlenen yardım etme fiillerinin sınırlarını netleştirme açısından önemlidir.

• Sonuç

Yargıtay 11. Ceza Dairesi’nin bu kararı, suçun unsurlarının doğru tespiti ve cezai sorumluluğun sınırlandırılması açısından önem taşımaktadır. Karar, her hesaba para girişinin otomatik olarak failin dolandırıcılık suçuna iştirak ettiği anlamına gelmeyeceğini vurgulamakta ve “şüpheden sanık yararlanır” ilkesinin altını çizmektedir.

Bu karar, özellikle dolandırıcılık gibi organize suçlarda, suçla bağlantısı sınırlı olan kişilerin ceza hukukunun koruma alanı dışında tutulmasını sağlamaktadır. Ayrıca banka hesaplarının kullanılması suretiyle işlenen suçlara dair yargılamalarda kişisel kast, iştirak iradesi ve somut delil arayışının önemini yeniden hatırlatmaktadır.

Emsal Yargıtay Kararı Çerçevesinde Sadece Hesaba Para Gelmesinin Dolandırıcılık Suçunu Oluşturup Oluşturmayacağının Değerlendirilmesi yazısı ilk önce YAZICI + Partners Avukatlık Bürosu üzerinde ortaya çıktı.

Toplantıda ele alınan konu, uygulamada sıkça karşılaşılan arsa payı karşılığı inşaat sözleşmelerine ilişkindir. Özellikle bu tür sözleşmeler uyarınca yükleniciye devredilen taşınmazların, yüklenici tarafından üçüncü kişilere satılması veya ipotek tesis edilmesi hâlinde, sonradan sözleşmenin geçersizliğinin tespiti veya feshi durumunda üçüncü kişilerin kazanımlarının hukuki güvenlik çerçevesinde korunup korunamayacağı meselesi tartışılmış, bu konuda yapılan müzakereler sonucunda, “Yargıtay Altıncı Hukuk Dairesi Başkanlığı’nın görüşünden dönülmesi gerektiği” yönünde bir içtihat birleştirme kararı verilmiştir. Bu karar, arsa payı karşılığı inşaat sözleşmelerinde üçüncü kişilerin tapu kayıtlarına güvenerek kazandıkları hakların, sözleşmenin geçersizliği durumunda nasıl değerlendirileceğine dair önemli bir hukuki içtihadı ortaya koymaktadır.

Kararın tam metni Resmî Gazete’de yayımlandıktan sonra ilgili kurumlara ayrıca gönderilecektir. Bilgilendirme notu, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı, Hukuk ve Ceza Genel Kurulu Başkanlıkları, tüm hukuk ve ceza daire başkanlıkları ile basın bürosuna iletilmek üzere dağıtıma çıkarılmıştır.

Yargıtay İçtihatları Birleştirme Kararı Hakkında Bilgi Notu yazısı ilk önce YAZICI + Partners Avukatlık Bürosu üzerinde ortaya çıktı.

Yapay zeka teknolojilerinin baş döndürücü gelişimi, hukuk dünyasında da birçok soruyu beraberinde getirmektedir. Bunların başında, yapay zeka tarafından üretilen içeriklerin telif hakkı kapsamına girip girmediği, giriyorsa bu hakkın kime ait olacağı sorusu gelmektedir. 2024 ve 2025 yıllarında, yapay zekaların sanat eserleri, müzikler, yazılar ve hatta yazılımlar üretmesi artık günlük hayatın bir parçası haline gelmiştir. Peki bu eserler hukuken nasıl korunur?

1. Telif Hakkı Kavramı ve Mevzuattaki Yeri

5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’na (FSEK) göre, bir eserin telif hakkına konu olabilmesi için “sahibinin hususiyetini taşıması” ve “bir fikir ve sanat ürünü” olması gerekir. Ancak bu tanım, doğrudan insan yaratıcılığını esas alır. Yapay zekalar ise insan olmayan, algoritmalara dayanan üretim sistemleridir.

2. Yapay Zeka Tarafından Üretilen Eserler: Eser Sayılır mı?

Yapay zeka tarafından üretilen bir görsel, müzik ya da yazı eseri, klasik anlamda “eser” midir? Burada temel sorun, yaratıcı iradenin insana mı yoksa algoritmaya mı ait olduğudur. Hukuki yorumlar genel olarak şu üç ihtimali değerlendirir:

– İnsan müdahalesi yüksekse: İnsan, yapay zekayı sadece bir araç olarak kullanıyorsa (örneğin, sanatçının çizimi için bir yapay zeka uygulamasını yönlendirmesi gibi), ortaya çıkan ürün telif hakkı kapsamına alınabilir ve hakkın sahibi insan olur.
– Tam otomatik üretim varsa: İnsan müdahalesi olmadan tamamen algoritmalar tarafından üretilmiş bir içerikte, güncel hukukta bir “hak sahibi” belirlenmesi oldukça güçtür. Çoğu ülke hukuku, bu durumda telif hakkı tanımaz.

– Ortak yaratıcılık: Bazı hukukçular, yapay zekayı yaratıcı süreçte bir “ortak” olarak değerlendirmeyi önermektedir. Ancak bu yaklaşım, mevcut mevzuatla uyumlu değildir ve yeni düzenlemelere ihtiyaç duyulmaktadır.

3. Uluslararası Uygulamalar

– ABD: Telif Hakkı Ofisi, 2023 yılında verdiği bir kararla, yapay zeka tarafından otomatik oluşturulan eserlere telif hakkı verilmeyeceğini açıklamıştır. Ancak insan katkısının açıkça görüldüğü örneklerde sınırlı koruma mümkündür.

– AB: Avrupa Birliği henüz net bir yasal düzenleme yapmamış olmakla birlikte, yapay zeka ile üretilen içerikler için etik ve telif çerçevesi oluşturma çalışmalarını sürdürmektedir.
– Birleşik Krallık: Bazı durumlarda, yapay zeka ile oluşturulan eserlerde telif hakkının, yapay zekayı çalıştıran kişiye ait olabileceği yönünde yorumlar yapılmaktadır.

4. Türkiye’de Mevzuat ve İhtiyaçlar

Türkiye’de henüz yapay zeka üretimi özelinde bir telif düzenlemesi bulunmamaktadır. FSEK, insan iradesine dayalı eserleri esas aldığından, yapay zeka üretimleri gri alanda kalmaktadır. Bu nedenle: mevzuatın güncellenmesi, yapay zeka destekli eserler için yeni koruma kategorileri oluşturulması ve üretim sürecinde insan katkısının belirlenmesi için teknik kriterlerin getirilmesi önerilmektedir.

5. Sonuç ve Öneriler

Yapay zeka ile üretilen eserler, hukuk sistemleri açısından yeni bir sınavdır. Mevcut sistemler bu gelişmelere ayak uydurmakta zorlanmaktadır. Türkiye de dahil olmak üzere pek çok ülkede, bu alanda kapsamlı düzenlemelere ihtiyaç vardır. Yapay zekanın bir araç mı yoksa bağımsız bir üretici mi olduğu sorusu, önümüzdeki yıllarda hukukçuların üzerinde sıkça tartışacağı bir konu olmaya devam edecektir.

Yapay Zeka ile Oluşturulan Eserlerin Hukuki Durumu: Telif Hakları Açısından Bir Değerlendirme yazısı ilk önce YAZICI + Partners Avukatlık Bürosu üzerinde ortaya çıktı.

Rekabet Kurulu, ambalajlı su sektöründe faaliyet gösteren Erikli Su ve Meşrubat Sanayi ve Ticaret AŞ (bundan böyle “Erikli”) ile Pınar Su ve İçecek Sanayi ve Ticaret AŞ’ye (bundan böyle “Pınar”) yönelik olarak gerçekleştirdiği ön araştırma ve devamında yapılan soruşturma neticesinde, her iki şirketin de 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiğine hükmetmiştir. Bu kapsamda: Erikli’ye 21.112.944,62 TL, Pınar’a ise 4.944.273,65 TL tutarında idari para cezası uygulanmasına karar verilmiştir.

2. Hukuki Çerçeve

2.1. 4054 Sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun

İhlal tespiti, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine dayandırılmıştır:

“Belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti kısıtlamayı amaçlayan ya da bu etkiyi doğuran teşebbüsler arası her türlü anlaşma, uyumlu eylem ve teşebbüs birliği kararları hukuka aykırı ve yasaktır.”

Bu madde kapsamında yasaklanan davranışlar arasında şunlar yer alır:

• Fiyat tespiti veya tavsiye fiyatlar aracılığıyla dolaylı fiyat koordinasyonu,
• Müşteri ve bölge paylaşımı,
• Üretim veya arzın kısıtlanması,
• Rekabete hassas bilgilerin paylaşımı.

Kanun, rekabet ihlali için yazılı bir anlaşma yapılmasını şart koşmamaktadır; uyumlu eylemler de yaptırım altına alınmıştır.

2.2. İlgili Piyasa ve Ekonomik Analiz

Kurul’un kararında “ilgili ürün pazarı” olarak ambalajlı su pazarı; coğrafi pazar olarak ise ulusal düzeyde pazar tanımlanmıştır. Ambalajlı su pazarı, yüksek yoğunlaşma derecesi ve dağıtım kanalları itibarıyla rekabet ihlallerine açık bir sektördür. Tüketiciler açısından fiyat elastikiyeti düşük, markaya bağlılık yüksek olan bu pazarda, büyük oyuncuların davranışları pazarı doğrudan etkileyebilmektedir.

3. İhlalin Tespiti ve Değerlendirme

Rekabet Kurulu tarafından yapılan değerlendirmede, Erikli ve Pınar’ın, satış fiyatlarına ilişkin bilgi paylaşımında bulundukları, belli bölgelerde pazar paylaşımı yaptıkları ve bayi/agente teşvik sistemleri aracılığıyla paralel fiyatlama uygulamaları oluşturdukları tespit edilmiştir.

İhlaller, aşağıdaki gerekçelere dayandırılmıştır:

• Fiyat koordinasyonu ve bilgi alışverişi: Bayiler üzerinden toplanan fiyat verilerinin rakip teşebbüslerle paylaşılması.
• Uyumlu eylem niteliği: Aralarında açık bir yazılı anlaşma olmasa dahi, rekabete hassas bilgilerin sistematik olarak paylaşılması yoluyla rekabetin kısıtlanması.
• Etkin rekabetin sınırlanması: Tüketicilere yansıyan fiyat artışları, pazarda rekabetin azalması ve yenilikçiliğin engellenmesi.

4. Hukuki Yollar ve Şirketlerin Savunma Hakları

İlgili karar, tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde Ankara İdare Mahkemeleri nezdinde dava konusu edilebilir. Şirketler bu süreçte:

• Kararın usule uygunluğu (örneğin savunma hakkına riayet edilip edilmediği),
• İhlalin varlığına ilişkin delillerin yeterliliği ve güvenilirliği,
• Uygulanan cezanın orantılılığı gibi hususlara dayanarak yargı yoluna başvurabilirler.

Yargı denetimi sırasında yürütmenin durdurulması talep edilmesi mümkündür, ancak bunun için telafisi güç zarar ve açık hukuka aykırılık unsurlarının ispatı gerekmektedir.

5. Sonuç ve Değerlendirme

Rekabet Kurulu’nun Erikli ve Pınar’a yönelik kararı, ambalajlı su piyasasındaki rekabet dinamiklerine yönelik önemli bir müdahale niteliğindedir. Karar; sektörde faaliyet gösteren diğer teşebbüsler açısından da rekabet uyum programlarının gözden geçirilmesi, dağıtım kanalları üzerindeki kontrol mekanizmalarının şeffaflaştırılması ve özellikle rekabete hassas veri paylaşımının sınırlandırılması gerekliliğine işaret etmektedir.

İlgili kararın yargı denetiminden geçip geçmeyeceği ilerleyen süreçte belli olacaktır. Ancak bu tür kararlar, sadece cezalandırıcı değil, aynı zamanda önleyici ve düzenleyici bir işlev de taşımakta; piyasa oyuncularına açık bir uyarı niteliği taşımaktadır.

Rekabet Kurulu’ndan İdari Para Cezası yazısı ilk önce YAZICI + Partners Avukatlık Bürosu üzerinde ortaya çıktı.